KOMUNIKAT INFORMACYJNY: Ochrona pszczół w sezonie 2025 - Informacja dla rolników i pszczelarzy
KOMUNIKAT INFORMACYJNY: Ochrona pszczół w sezonie 2025 - Informacja dla rolników i pszczelarzy
W 2025 r. jednym z istotnych zagrożeń dla pszczół w Polsce, oprócz chorób wirusowych, bakteryjnych oraz warrozy, była ekspozycja na środki ochrony roślin (ŚOR). Choć przypadki ostrych zatruć zdarzały się rzadziej niż w przeszłości, znaczenie miały efekty subletalne i długotrwałe narażenie na ŚOR, które osłabiają kondycję całych rodzin pszczelich.
Największe ryzyko dla pszczół wiązało się z insektycydami z grupy pyretroidów, o wysokiej toksyczności kontaktowej dla owadów, a także z grupy makrocyklicznych laktonów i diamidów – ryzyko przy ekspozycji chronicznej. Również, stosowanie mieszanin zbiornikowych oraz adiuwantów może zwiększać toksyczność preparatów dla pszczół. Fungicydy mogą nasilać działanie insektycydów. Herbicydy ograniczają dostępność pożytków, pogłębiając stres pokarmowy pszczół.
Dlatego też tak istotny jest monitoring wpływu ŚOR na pszczoły, prowadzony w Instytucie Ochrony Roślin – PIB w Poznaniu, w ramach Dotacji Celowej na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Jest to tym bardziej istotne, ponieważ zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez IOR – PIB w ramach wspomnianej Dotacji Celowej MRiRW, pszczoły nie wykazywały unikania roślin traktowanych insektycydami, co zwiększa rzeczywiste narażenie.
Substancje czynne ŚOR mogą powodować efekty subletalne, takie jak:
• zaburzenia orientacji i powrotu do ula,
• spadek aktywności lotnej i żerowania,
• osłabienie odporności i większą podatność na choroby,
• pogorszenie rozwoju czerwiu.
Skutki te są często niewidoczne bezpośrednio po zabiegu, ale prowadzą do osłabienia rodzin w dłuższym czasie.
Najważniejsze zalecenia praktyczne
• wykonywać zabiegi po zakończeniu lotów pszczół (wieczór),
• unikać oprysków w okresie kwitnienia,
• ograniczać liczbę składników w mieszaninach,
• przestrzegać etykiet i stref buforowych,
• utrzymywać współpracę rolnik–pszczelarz.
Najczęstsze błędy rolników zagrażające pszczołom
• ❌ opryski wykonywane w czasie aktywnego lotu pszczół
• ❌ łączenie kilku ŚOR i adiuwantów „dla pewności”
• ❌ zabiegi w pełni kwitnienia roślin
• ❌ brak informacji dla pszczelarzy o planowanych opryskach
• ❌ przekraczanie zalecanych dawek
• ❌ opryski wykonywane nad ranem, krótko przed wylotem pszczół
• ❌ opryski wykonywane w niekorzystnych warunkach meteorologicznych (inwersja termiczna)
Podsumowanie
W 2025 r. zagrożenie dla pszczół wynika głównie z długotrwałej i powtarzalnej ekspozycji na ŚOR, a nie z pojedynczych zatruć. Odpowiedzialne stosowanie środków ochrony roślin oraz dobra komunikacja między rolnikami i pszczelarzami są kluczowe dla ochrony zapylaczy i stabilnej produkcji rolniczej.
W IOR – PIB, w ramach Dotacji Celowej MRiRW trwają badania nad poszukiwaniem bezpiecznych, naturalnych substancji repelentnych dla pszczół, które mogłyby czasowo odstraszać pszczoły od potraktowanych ŚOR upraw, ograniczając ich ekspozycję w okresie najsilniejszego działania środków.
