Kamienistość miąższu gruszek

Jedną z niszczycielskich chorób roślin, przenoszonych przez szczepienie, o wciąż nierozpoznanej etiologii, jest kamienistość miąższu gruszek (ang. Pear stony pit (PSP)). Wpływa ona przede wszystkim na wygląd i jakość owoców gruszki. W wybranych publikacjach jest ona przypisywana wirusowi jamkowatości pnia jabłoni (ASPV, Apple stem pitting virus), hipoteza ta nie została dotychczas potwierdzona.

1. Główne objawy

Choroba jest najbardziej znana ze swojego wpływu na owoce, ale może również wpływać na korę i liście drzewa.

Na owocach:

Twardnienie, (rozwój kamienistości) i wgłębienia: Objawy pojawiają się zazwyczaj około 3 tygodnie po opadnięciu płatków. Na młodych owocach tworzą się ciemnozielone plamy, w miejscach, gdzie wzrost komórek jest ograniczony, podczas gdy otaczająca zdrowa tkanka nadal rośnie. W miarę dojrzewania owoców pestki pogłębiają się, co prowadzi do powstania bardzo poskręcanych i zdeformowanych gruszek.

Komórki ziarniste (komórki kamienne): Tkanka pod pestkami staje się wyjątkowo twarda i „kamienna” z powodu nagromadzenia komórek sklerenchymy. Często są one niemożliwe do przecięcia nożem i sprawiają, że owoce stają się niesmaczne i nie nadają się do konsumpcji/sprzedaży.

Na korze:

U niektórych odmian, takich jak ‘Bera Boska’, kora może stać się szorstka lub mieć pęknięcia i łuski.

Na liściach:

Liście mogą wykazywać delikatne chlorotyczne pasma nerwów (żółknięcie wzdłuż nerwów) lub plamistość, chociaż objawy na liściach są zazwyczaj mniej wyraźne niż objawy na owocach.

2. Przyczyna i przenoszenie

Czynnik wirusowy: Większość badań wiąże chorobę z wirusem jamkowatości pnia jabłoni (ASPV), chociaż najnowsze badania sugerują, że może ona być związana z kompleksem wirusów lub określonymi szczepami.

Brak wektorów owadzich: W przeciwieństwie do wielu innych wirusów roślinnych, nie ma wiadomości, aby czynnik sprawczy PSP był przenoszony przez owady (takie jak mszyce, skczki, miodówki i inne) ani przez nasiona.

Rozmnażanie: Głównym sposobem rozprzestrzeniania się jest działalność człowieka: szczepienie, okulizacja lub pobieranie sadzonek z zainfekowanych drzew „matek”. Po zakażeniu drzewa, wirus ma charakter systemiczny i utrzymuje się przez całe życie drzewa.

3. Odmiany podatne

Wrażliwość różni się znacznie w zależności od odmiany gruszy:

Wysoko podatne: Bera boska (najsilniej dotknięta), Seckel i Komisówka.

Umiarkowanie podatne: Anjou, Forelle, Bera Hardy i Winter Nelis.

Nosiciele bezobjawowi: Grusze odmiany ‘Bonkreta Williamsa’ mogą przenosić wirusa bez widocznych wżerów ani deformacji, co oznacza, że sadownicy mogą nieświadomie przenosić chorobę na inne drzewa, jeśli zostaną użyte do szczepienia.

4. Postępowanie i zwalczanie

Nie ma chemicznego ani biologicznego leczenia gruszy po zakażeniu drzewa.

Zapobieganie: Jedynym skutecznym sposobem postępowania jest sadzenie certyfikowanego materiału wolnego od wirusów.

Usuwanie drzew: W sadach komercyjnych silnie zainfekowane drzewa są zazwyczaj usuwane (karczowane), aby zapobiec dalszemu rozprzestrzenianiu się poprzez szczepienie lub przycinanie.

Odróżnienie: Ważne jest, aby odróżnić kamienisty miąższ od uszkodzeń spowodowanych przez pluskwy lub niedobór boru. Stwardnienia miąższ jest zazwyczaj płytszy i ma widoczne miejsce nakłucia, podczas gdy PSP tworzy głębokie, twarde depozyty sięgające daleko w głąb miąższu.

5. Badania w ramach ZC 6-9

W badaniach przeprowadzonych w roku 2025 w Instytucie Ogrodnictwa – PIB, w ramach zadania celowego ZC 6-9, wyizolowano sRNA z dziesięciu próbek (dziewięciu próbek owoców i jednej próbki liści), z roślin wykazujących symptomy typowe dla PSP. Z wyizolowanych sRNA, przygotowano i odczytano biblioteki NGS (ten fragment procedury wykonała na zlecenie firma zewnętrzna). Zbiory odczytanych sekwencji analizowano w IO-PIB, w szczególności pod kątem obecności fragmentów wirusa zielonej marszczycy jabłek (AGCaV). We wszystkich 10 próbkach stwierdzono obecność (sekwencji) wirusa AGCaV. Oznacza to, że wysokie jest prawdopodobieństwo udziału tego wirusa w ostatecznym wyjaśnieniu etiologii kamienistości miąższu gruszek.

Osoby, które zaobserwują symptomy PSP proszę są o kontakt: tadeusz.malinowski@inhort.pl

Wirus gumowatego drewna jabłoni – 1 (ARWV-1)

oraz

Wirus gumowatego drewna jabłoni – 2 (ARWV-2)

1. Choroba gumowatego drewna jabłoni występuje na całym świecie i atakuje głównie jabłonie i grusze. Charakterystycznym objawem choroby, wywoływanej przez dwa wirusy – Apple rubbery wood virus - 1 (ARWV-1) i Apple rubbery wood - 2 (ARWV – 2) jest zwiększona giętkość gałęzi i pędów, co prowadzi do zmniejszenia plonów owoców. Opracowano już wysoce czuły system detekcji RT-PCR, umożliwiający wiarygodne i swoiste wykrywanie wszystkich segmentów genomowych ARWV-1 i ARWV-2, S, M i L, oraz ich wariantów. W zależności od szczepu, ARWD może powodować mniej lub bardziej nasilone objawy choroby (Rott i in., 2018). W Europie od 2019 roku jest klasyfikowany jako regulowany szkodnik niekwarantannowy. ARWD rozprzestrzenia się głównie poprzez szczepienie, ponieważ wirusy nie posiadają genu dla glikoprotein w segmencie M. Ponadto podejrzewa się, że wirus ARWV-2 jest przenoszony przez nasiona jabłoni domowej (Malus domestica),

Chociaż indeksowanie biologiczne jest stosowane w praktyce głównie do analizy ARWV materiału nasadzeniowego, zgodnie z obowiązującymi europejskimi przepisami dotyczącymi obrotu i testowania, precyzyjne wykrywanie diagnostyczne obu wirusów ARWV opiera się na technikach PCR.

5. Badania w ramach ZC 6-9

W ramach zadania ZC 6-9, w roku 2025, przebadano 30 roślin jabłoni na obecność ARWV – 1 oraz ARWV – 2. Oba wirusy zidentyfikowano w jabłoni „Boskop”. Wymagania/rekomendacje unijne w połączeniu z obecnością obu wirusów w krajach sąsiednich oraz znalezionych w Polsce prowadzą do rekomendacji, żeby obecnie stosowane testy biologiczne (test - 3 lata) zastąpić lub wesprzeć metodą RT-PCR (test – 3 dni).