Uwaga na grzyby patogeniczne przenoszone wraz z nasionami soi

Do niedawna uważano, że w naszych warunkach klimatycznych soja nie jest atakowana przez żadne groźne szkodniki oraz choroby, a sporadycznie występujące infekcje nie wymagają stosowania środków ochrony roślin. Wraz ze wzrostem powierzchni uprawy soi w Polsce sytuacja uległa zmianie i coraz częściej na tej uprawie notuje się występowanie organizmów chorobotwórczych (przede wszystkim grzybów). Wiele z nich obniża jakość materiału siewnego oraz powoduje ważne choroby roślin i spadek plonów. Większość patogenów przenoszona jest wraz z nasionami, dlatego trzeba zwrócić uwagę na nietypowe, drobne, popękane, słabo wykształcone czy pomarszczone nasiona, co może być wynikiem zasiedlenia przez grzyby. Innymi objawami mogą być różnego rodzaje przebarwienia, plamistości oraz nierówności (Fot. 1).

     Problem z jakością materiału siewnego pojawił się w Polsce w 2024 roku,

a w kolejnym sezonie znacząco się nasilił. W latach 2024-25 przeanalizowano zdrowotność 17 próbek materiału siewnego soi, pochodzących z różnych regionów Polski (woj. wielkopolskie, zachodniopomorskie, warmińsko-mazurskie, kujawsko-pomorskie i dolnośląskie). Wszystkie analizowane próbki nasion soi były w znacznym stopniu porażone przez grzyby patogeniczne. Dominujące w obu latach badań okazały się grzyby rodzaju Diaporthe/Phomopsis

(w tym D. longicolla oraz D. eres), które porażały nawet ponad 50% nasion w próbce (Fot. 2). Odpowiadają one za niską jakość nasion i znaczny spadek plonów w większości obszarów produkcji soi.

     Duże znaczenie miały również grzyby rodzajów Alternaria (sprawca plamistości liści soi, nekrozy strąków oraz zgnilizny nasion – Fot. 2) i Fusarium (m.in. F. acuminatum,

F. graminearum, F. oxysporum, F. solani, oraz F. sporotrichioides) – Fot. 3. Grzyby rodzaju Fusarium powszechnie występują w glebie, ale źródłem pierwotnej infekcji mogą być również nasiona. Patogenowi sprzyja wysoka wilgotność gleby oraz prowadzenie kilkuletniej monokultury. Fusarium spp. znacząco wpływa na zdolność kiełkowania, jest odpowiedzialne za fuzariozę zgorzelową (fuzaryjna zgorzel szyjki korzeniowej i podstawy łodygi), fuzaryjne więdnięcie (fuzarioza naczyniowa) oraz fuzaryjne brunatnienie strąków.

Ponadto w analizowanych nasionach identyfikowano Cercospora (głównie Cercospora kikuchii, sprawcę purpurowej cerkosporiozy soi), Ascochyta sp., Macrophomina phaseolina, Rhizoctonia solani oraz sporadycznie inne fitopatogenne gatunki. Tylko na pojedynczych nasionach zidentyfikowano Sclerotinia sclerotiorum (sprawca zgnilizny twardzikowej), Pythium sp. oraz Peronospora manshurica (sprawca mączniaka rzekomego soi).

Właściwa identyfikacja organizmów szkodliwych jest niezbędna w celu oceny zagrożenia oraz zwalczania agrofagów w ramach integrowanej ochrony roślin.