Sytuacja pszczoły miodnej w sezonie 2026

Ocena sytuacji pszczoły miodnej w Polsce w sezonie wegetacyjnym 2026 roku, prowadzona w ramach Dotacji Celowej finansowanej ze środków Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, oparta była na monitoringu i badaniach prowadzonych w Instytucie Ochrony Roślin – Państwowym Instytucie Badawczym (IOR-PIB) w Poznaniu.

Kondycja rodzin pszczelich po przezimowaniu, w opinii pszczelarzy, była dobra. Pierwsze loty pożytkowe miały miejsce pod koniec lutego i na początku marca, głównie na leszczynę, wierzby i olchę. W kwietniu istotnym pożytkiem były kwitnące drzewa owocowe, na których przeprowadzano również zabiegi ochrony roślin. W ochronie sadów stosowane są między innymi insektycydy oparte na acetamiprydzie, spirotetramacie i chlorantraniliprolu. W wieloletnich badaniach prowadzonych w IOR-PIB w przypadku acetamiprydu nie obserwowano negatywnego wpływu na przeżywalność i zachowanie pszczół. Środki ochrony roślin należy jednak zawsze stosować zgodnie z etykietą oraz zasadami integrowanej ochrony roślin, z uwzględnieniem ochrony owadów zapylających.

Szczególnie wnikliwie oceniano ryzyko zatruć pszczoły miodnej insektycydami podczas ochrony rzepaku ozimego.

Wczesną wiosną 2026 roku pierwsze naloty chowaczy na rzepak ozimy IOR-PIB sygnalizował już pod koniec lutego (24–26 lutego), kiedy odnotowano pojaw chowacza brukwiaczka. Apogeum nalotu tego szkodnika nastąpiło około 2–4 marca. Na podstawie sygnalizacji IOR-PIB, w przypadku przekroczenia progu ekonomicznej szkodliwości przez chowacza brukwiaczka i chowacza czterozębnego, którego główny nalot nastąpił z kolei w dniach 6–10 marca, rolnicy przeprowadzali zabiegi chemiczne. Stosowano głównie środki ochrony roślin zawierające bardzo niebezpieczne dla pszczół substancje czynne z grupy pyretroidów – deltametrynę, lambda-cyhalotrynę i cypermetrynę – a także, zwłaszcza w wyższych temperaturach, acetamipryd, dla którego w wieloletnich badaniach IOR-PIB nie obserwowano negatywnego wpływu na pszczołę miodną. Stosowano również preparaty będące mieszaninami pyretroidu z acetamiprydem.

Zabiegi przeciwko chowaczom łodygowym przeprowadzano w fazach rozwojowych rzepaku BBCH 30–39, kiedy na plantacjach nie było jeszcze otwartych kwiatów. W związku z brakiem ekspozycji pszczół na kwitnącym rzepaku ryzyko ich zatrucia było niewielkie. W tym okresie do IOR-PIB w Poznaniu nie zgłaszano przypadków zatruć rodzin pszczelich.

Pierwsze naloty słodyszka rzepakowego rozpoczęły się około 25–30 marca, kiedy rzepak znajdował się w fazie zwartego kwiatostanu (BBCH 50–51). Kulminacja nalotu słodyszka przypadła na fazę rozwojową BBCH 53–55, kiedy na roślinach zaczęły pojawiać się pierwsze otwarte kwiaty. W tym okresie, wraz z pojawieniem się pszczół na plantacjach, wzrosło ryzyko ich zatrucia podczas zabiegów zwalczania szkodnika, szczególnie w przypadku stosowania środków zawierających pyretroidy.

W związku z wysokim poziomem odporności słodyszka rzepakowego na pyretroidy, a także ze względu na bezpieczeństwo pszczoły miodnej i innych zapylaczy, w wielu przypadkach rolnicy wybierali preparaty zawierające acetamipryd, szczególnie Mospilan 20 SP. W badaniach IOR-PIB prowadzonych na przestrzeni wielu lat nie obserwowano negatywnego wpływu acetamiprydu na przeżywalność i zachowanie pszczół.

Pomiędzy 5 a 15 maja 2026 r., w wielu rejonach kraju, prowadzono zabiegi zwalczania kolejnego groźnego szkodnika rzepaku – chowacza podobnika. Był to okres pełni kwitnienia rzepaku ozimego (BBCH 65–67), a tym samym okres szczególnie wysokiego ryzyka zatrucia pszczół w przypadku niewłaściwego stosowania insektycydów. Do zwalczania chowacza podobnika stosowano głównie pyretroidy – lambda-cyhalotrynę, deltametrynę i cypermetrynę – a także mieszaniny acetamiprydu z pyretroidami. Zgodnie z wynikami monitoringu i badań IOR-PIB większość pyretroidów należy do substancji bardzo niebezpiecznych dla pszczoły miodnej.

W okresie ochrony rzepaku ozimego w 2026 r. odnotowano zgłoszenia zatruć lub podejrzeń zatruć rodzin pszczelich środkami ochrony roślin. Przypadki te były badane przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN), IOR-PIB w Poznaniu oraz Państwowy Instytut Weterynaryjny – PIB w Puławach. W doniesieniach medialnych pojawiały się również informacje o podejrzeniu zatrucia pszczół chloropiryfosem – substancją czynną niedopuszczoną obecnie do stosowania w środkach ochrony roślin w Unii Europejskiej. Informacje te nie zostały jednak oficjalnie potwierdzone.

Podsumowując, należy stwierdzić, że lokalnie gorsza niż w ostatnich latach sytuacja rodzin pszczelich w Polsce w 2026 r. nie była związana przede wszystkim ze stosowaniem środków ochrony roślin. Zgłoszenia dotyczące możliwych zatruć miały charakter incydentalny, a głównym czynnikiem ograniczającym aktywność pszczół i dostępność pożytków były warunki pogodowe. Chłodny kwiecień, przymrozki, wiatr oraz lokalnie występująca susza ograniczały wydzielanie nektaru przez rośliny oraz liczbę dni umożliwiających aktywny oblot pożytków przez pszczoły.

Pożytki rzepakowe były zróżnicowane regionalnie, choć w większości przypadków niższe od średniej. Pożytki z innych roślin, takich jak mniszek lekarski, facelia błękitna, koniczyna biała i czerwona, lipa, robinia akacjowa, gryka, lawenda, kasztanowiec i słonecznik, a także pożytki spadziowe, nie odbiegały znacząco od średnich z poprzednich lat.

Na podstawie badań prowadzonych w IOR-PIB w Poznaniu w praktyce rolniczej zaleca się, w sytuacjach, w których jest to zgodne z aktualną rejestracją i etykietą środka ochrony roślin, wybór substancji czynnych, dla których badania wykazują brak negatywnego wpływu na pszczołę miodną. Do takich substancji należy acetamipryd, dla którego w wieloletnich doświadczeniach IOR-PIB nie obserwowano negatywnego wpływu na przeżywalność ani zachowanie pszczół.

W przypadku występowania odporności szkodników na pyretroidy możliwe jest również wykorzystanie preparatów zawierających synergetyk – butoksylan piperonylu (PBO), zwiększający skuteczność pyretroidów wobec odpornych populacji szkodników. W badaniach prowadzonych w IOR-PIB, w badanych wariantach, nie stwierdzono wzrostu ryzyka dla pszczoły miodnej wynikającego z zastosowania PBO.

W integrowanej ochronie roślin wskazane jest również wykorzystywanie substancji i preparatów pochodzenia biologicznego, w tym opartych na bakteriach entomopatogenicznych, a także innych rozwiązań wspomagających ograniczanie liczebności szkodników i działanie środków ochrony roślin, między innymi preparatów zawierających związki krzemu lub tytanu. Wszystkie zabiegi należy wykonywać zgodnie z aktualną etykietą środka ochrony roślin, z uwzględnieniem fazy rozwojowej roślin, obecności kwitnących chwastów oraz aktywności pszczół i innych owadów zapylających.