Monitoring i sygnalizacja mszyc różnodomnych – czas migracji
Mszyce jako fitofagi w sposób bezpośredni negatywnie oddziałują na wzrost i plonowanie roślin. Są organizmami zmiennocieplnymi, a temperatura powietrza stanowi jeden z głównych czynników wpływających na ich cykl życiowy. Należy pamiętać, że monitoring i sygnalizacja odgrywają kluczową rolę w gromadzeniu cennych danych z obserwacji polowych, przyczyniając się do poznania rozmieszczenia oraz dynamiki pojawu gatunków, a w szczególności do wczesnego wykrywania inwazji tych szkodników.
W naszym kraju skutecznie wykorzystuje się monitoring w przypadku mszycy burakowej (trzmielinowo-burakowej) oraz czeremchowo-zbożowej. Są to jedne z najliczniej występujących gatunków mszyc o dużym znaczeniu gospodarczym.
W ochronie roślin, w okresie migracji mszycy burakowej, należy możliwie precyzyjnie ustalić moment pojawienia się pierwszych form uskrzydlonych. Istnieje możliwość zaobserwowania tego stadium bezpośrednio na żywicielu pośrednim - gospodarzu zimowym (pierwotnym), którym w tym przypadku są trzmielina, kalina i jaśminowiec. Wiosną, w okresie bezlistnym, na gałęziach (fot. 1) i pąkach roślin, podczas lustracji gospodarza pierwotnego można ocenić liczebność oraz zagęszczenie populacji mszyc na podstawie widocznych w spękaniach i zagłębieniach kory oraz u podstawy pąków zimujących jaj. Jesienią samice składają je w liczbie dochodzącej do kilkudziesięciu dziennie.
Ocena liczby zimujących na pędach jaj pozwala, z pewnym prawdopodobieństwem, prognozować długoterminowy poziom zagrożenia dla lokalnych plantacji. Powiązanie obserwacji żywiciela pierwotnego i wtórnego umożliwia lepsze zobrazowanie zmian oraz określenie skali potencjalnych zagrożeń ze strony mszyc. Gdy dzienna temperatura powietrza osiągnie co najmniej 15°C, z jaj wylęgają się larwy, które dają początek populacji letniej. W krótkim czasie pojawiają się formy uskrzydlone, które nie żerują już na żywicielu pierwotnym, lecz migrują na żywicieli wtórnych – rośliny zielne. Przelot migrantek na letnie rośliny żywicielskie zbiega się zazwyczaj z pełnią kwitnienia trzmieliny, co ma miejsce najczęściej w połowie maja, w fazie rozwoju liści i rozety buraka (BBCH 12-19). Termin ten jest jednak zależny od temperatury powietrza i przy obecnych jej wahaniach może występować wcześniej. Rozwinięte na żywicielu pierwotnym migrantki po około 6-12 dniach przelatują na plantacje buraka i innych roślin uprawnych. Dynamicznemu rozwojowi populacji mszycy burakowej sprzyja wzrost temperatury dziennej do 20-25°C.
Mszyca czeremchowo-zbożowa jest gatunkiem oligofagicznym i oprócz zbóż atakuje także spokrewnione z nimi rośliny dziko rosnące – chwasty oraz rośliny ruderalne występujące na nieużytkach i miedzach. Podobnie jak w przypadku mszycy burakowej, jej stadia zimowe (fot. 2) można zaobserwować na żywicielu pierwotnym, którym jest czeremcha. Lustracje i monitoring żywiciela pierwotnego pozwalają na ocenę stopnia zasiedlenia oraz wielkości zagrożenia ze strony zimujących stadiów mszyc. Wyznaczenie optymalnego terminu przelotu na żywiciela wtórnego i zastosowanie w tym czasie ochrony chemicznej umożliwia ograniczenie liczebności osobników przelatujących na pola uprawne zbóż.
W celu zwiększenia skuteczności ochrony stosuje się systemy monitorowania migracji mszyc z wykorzystaniem pułapek ssących, tzw. aspiratorów Johnsona. Jest to jedna z najbardziej obiektywnych i efektywnych metod określania terminów lotów migracyjnych tych owadów. Za pomocą aspiratora owady są zasysane – jako swoisty „plankton powietrzny” – z warstwy powietrza o największym ich zagęszczeniu. Urządzenie o wysokości około 12 metrów, dzięki wysokiemu „kominowi” oraz systemowi wentylatorów wytwarzających podciśnienie, pobiera powietrze wraz z przemieszczającymi się owadami. Układ filtrów wychwytuje materiał biologiczny, który po zakonserwowaniu w alkoholu trafia do specjalistów w celu oznaczenia rodzaju i gatunku agrofaga.
Dane z obserwacji są na bieżąco publikowane na stronie Platformy Sygnalizacji Agrofagów. https://www.sygnalizacja.agrofagi.com.pl Metoda ta pozwala wykryć obecność uskrzydlonych mszyc w powietrzu nawet kilka dni wcześniej niż w przypadku obserwacji prowadzonych bezpośrednio na roślinach żywicielskich w polu.
