Zgryzanie rzepaku, zbóż ozimych, kukurydzy oraz roślin bobowatych to coroczne szkody powodowane przez zwierzęta, które w poszukiwaniu atrakcyjnego źródła pokarmu odwiedzają pola uprawne. Preferencje środowiskowe poszczególnych gatunków różnią się — istnieją już populacje, które traktują pola uprawne jako stałe miejsce bytowania.

     Skala szkód zależy od zagęszczenia populacji zwierząt na danym terenie, ukształtowania krajobrazu, zasobności środowiska, łatwości dostępu oraz atrakcyjności pokarmu. Zgryzione rzepaki i zboża wykazują pewne zdolności regeneracyjne, dlatego obraz lokalnych uszkodzeń zmienia się w trakcie sezonu wegetacyjnego. W przypadku kukurydzy i roślin bobowatych rośliny niszczone są w większości przypadków w całości, a szkody mają zwykle charakter całkowity — na plantacjach pozostają puste miejsca.

     Problem ptaków w uprawach rolniczych występuje corocznie, z różnym nasileniem. Populacje takich gatunków jak żurawie, gęsi czy łabędzie systematycznie rosną. Wciąż poszukuje się rozwiązań, które byłyby satysfakcjonujące zarówno dla środowisk przyrodniczych, jak i właścicieli gruntów, jednak dotychczas nie opracowano w pełni skutecznych metod ograniczania szkód.

Na plantacjach rzepaku obserwuje się wtórne pojawienie objawów suchej zgnilizny kapustnych związanych z porażeniem przez grzyb Plenodomus spp. Objawy te występują głównie na starszych tkankach roślin i mogą stanowić źródło dalszych infekcji w sprzyjających warunkach środowiskowych.

Chłodny przebieg wiosny 2026, przy okresowych niedoborach opadów, sprzyja wydłużeniu aktywności i żerowania kluczowych szkodników upraw, szczególnie w rzepaku ozimym (m.in. larw chowaczy łodygowych). Osłabienie roślin wynikające z deficytu wilgoci może zwiększać ich podatność na uszkodzenia, a wraz z prognozowanym wzrostem temperatur należy spodziewać się dynamicznego wzrostu liczebności kolejnych szkodników – słodyszka rzepakowego i szkodników łuszczynowych. Dlatego należy prowadzić regularny monitoring plantacji (żółte naczynia, tablice lepowe, bezpośrednia lustracja wzrokowa).

Na plantacjach zbóż ozimych w powiecie średzkim (woj. wielkopolskie) stwierdzono pierwsze objawy żerowania skrzypionek oraz obecność pierwszych chrząszczy tego szkodnika. Ich pojawienie się związane jest ze wzrostem temperatury powyżej 10°C, który sprzyja wiosennemu nalotowi chrząszczy zimujących w ściółce na plantacje zbóż, głównie pszenicy, jęczmienia, pszenżyta i owsa. 

 Mszyce jako fitofagi w sposób bezpośredni negatywnie oddziałują na wzrost i plonowanie roślin. Są organizmami zmiennocieplnymi, a temperatura powietrza stanowi jeden z głównych czynników wpływających na ich cykl życiowy. Należy pamiętać, że monitoring i sygnalizacja odgrywają kluczową rolę w gromadzeniu cennych danych z obserwacji polowych, przyczyniając się do poznania rozmieszczenia oraz dynamiki pojawu gatunków, a w szczególności do wczesnego wykrywania inwazji tych szkodników.

      W naszym kraju skutecznie wykorzystuje się monitoring w przypadku mszycy burakowej (trzmielinowo-burakowej) oraz czeremchowo-zbożowej. Są to jedne z najliczniej występujących gatunków mszyc o dużym znaczeniu gospodarczym.

Na plantacjach pszenicy, szczególnie na starszych liściach, obserwuje się objawy porażenia przez Zymoseptoria tritici, grzyba wywołującego objawy septoriozy paskowanej liści. Widoczne są charakterystyczne nekrotyczne plamy z obecnością piknidiów (owocników grzyba), co wskazuje na aktywny rozwój patogenu i możliwość dalszej infekcji w warunkach sprzyjającej wilgotności.

W uprawach szklarniowych należy zwrócić uwagę na pojawienie się wełnowców (Pseudococcidae) oraz mączlików (Aleyrodidae). Obecność tych szkodników stwierdzono na oleandrze, co należy traktować jako sygnał ostrzegawczy również dla roślin zielarskich utrzymywanych pod osłonami. Mączliki są częstym problemem w szklarniach i mogą zasiedlać szeroki zakres ziół, m.in. miętę, lawendę, melisę, rozmaryn, majeranek, oregano, szałwię, bazylię i werbenę cytrynową. Wełnowce także należą do typowych szkodników obiektów szklarniowych i roślin doniczkowych, a we wczesnej fazie łatwo pozostają niezauważone, ponieważ ukrywają się w miejscach osłoniętych.

W przechowywanym materiale nasiennym konopi mogą pojawiać się szkodniki magazynowe, w tym omacnica spichrzanka (Plodia interpunctella) oraz mklik mączny (Ephestia kuehniella). Ich larwy rozwijają się w suchych produktach roślinnych i nasionach, a szkody wynikają nie tylko z podjadania materiału, ale również z jego zanieczyszczenia przędzą, odchodami, wylinkami i oprzędami. Zasiedlenia takich szkodników notowano także w przechowywanych nasionach konopi.

  Chłodna wiosna oraz wciąż wychłodzona gleba spowalniają tempo wegetacji rzepaku. Poszczególne fazy rozwojowe roślin pojawiają się później i trwają dłużej niż zwykle. Niskie temperatury powietrza, a także kondycja plantacji po zimie, mogą opóźniać rozwój pąków kwiatowych, co w konsekwencji wydłuża okres szkodliwego żerowania agrofagów.

       W aktualnym sezonie duże wahania temperatury już spowodowały problemy z terminowym zwalczaniem chowaczy. Przy niskich wartościach temperatury nie wszystkie substancje czynne mogły być stosowane zgodnie z zaleceniami. Dodatkowo aktywność owadów miała i nadal ma charakter falowy, co znacznie utrudnia wychwycenie optymalnego terminu wykonania zabiegu chemicznego.

          Należy pamiętać, że owady są zmiennocieplne, a ich aktywność wyraźnie wzrasta wraz ze wzrostem temperatury w ciągu dnia. Chłodne noce oraz poranne przymrozki mogą natomiast zaburzać zarówno monitoring, jak i właściwą ocenę zagrożenia na plantacjach.

Na podstawie badań prowadzonych w Sadzie Doświadczalnym Instytutu Ogrodnictwa – PIB w Dąbrowicach, w dniu 6 kwietnia 2026 r., w około 15% pseudotecjów stwierdzono dojrzałe askospory Venturia inaequalis oraz pojawienie tych zarodników w powietrzu sadu.